#13 - "Ik ben juist heel gebalanceerd" (en waarom je dan toch problemen kunt ervaren)

Je kent ze vast, of je bent er misschien zelf een: mensen die overtuigd zijn dat ze prima in hun vel zitten. Ze sporten fanatiek, plannen alles tot in de puntjes, staan altijd voor iedereen klaar, of houden juist afstand en hebben "geen behoefte aan gedoe". Ze noemen het discipline, structuur, zelfstandigheid. Gebalanceerd.

En misschien is dat ook zo. Maar bij een deel van deze mensen blijkt bij nader inzien iets anders aan de hand. Wat gebalanceerd oogt, is eigenlijk een strategie om overeind te blijven. Een coping mechanisme, verpakt als levensstijl.

Wat een coping mechanisme eigenlijk is

Een coping mechanisme is een manier om met spanning, pijn of onzekerheid om te gaan. Op zich niets mis mee, iedereen heeft ze nodig. Het probleem ontstaat pas wanneer een coping mechanisme geen tijdelijke steun meer is, maar een permanente manier van leven waar je niet meer los van komt.

Denk aan constant bezig zijn, zodat je geen tijd hebt om te voelen wat er speelt. Alles onder controle willen houden, zodat onzekerheid geen kans krijgt. Altijd de sterke zijn voor anderen, zodat je eigen kwetsbaarheid niet aan bod hoeft te komen. Perfectionisme, zodat falen, en daarmee afwijzing, geen optie is.

Het slimme, en tegelijk het lastige, is dat deze strategieën vaak heel functioneel ogen. Ze leveren resultaat op. Een strakke planning zorgt voor overzicht. Doorzetten zorgt voor prestaties. Voor anderen zorgen voelt waardevol. Precies daarom is het zo moeilijk om te zien dat het eigenlijk een manier is om iets anders te vermijden.

Waarom je het zelf niet altijd doorhebt

Coping mechanismen voelen niet als een probleem, ze voelen als wie je bent. "Ik ben nou eenmaal iemand die graag alles regelt." "Ik heb gewoon veel energie." "Ik ben niet iemand die stil kan zitten." Dat kan allemaal waar zijn. Maar de vraag is niet wat je doet, de vraag is waarom je het doet, en wat er gebeurt als je het even niet doet.

Als stilzitten onrust oproept, als loslaten van controle je in paniek brengt, als een avond niks moeten voelt als verspilling, dan is de kans groot dat er meer achter zit dan een persoonlijkheidstrekje. Dan is het gedrag er niet omdat het bij je past, maar omdat het iets op afstand houdt.

Waarom dit op de lange termijn niet houdbaar is

Een coping mechanisme werkt, in die zin dat het je overeind houdt. Maar het lost niks op. Het legt de onderliggende spanning, het verdriet, de onzekerheid, simpelweg opzij, in plaats van dat het ermee wordt omgegaan. En alles wat je opzij legt, blijft ergens liggen.

Op den duur eist dat zijn tol. Je systeem blijft onder een constante lage spanning draaien, ook als je van buitenaf ontspannen of succesvol overkomt. Dat kan leiden tot chronische vermoeidheid, lichamelijke klachten, slaapproblemen, of een steeds groter wordende afstand tot je eigen gevoel. Sommigen lopen pas jaren later tegen een burn-out aan, juist omdat ze altijd "zo goed" leken te functioneren.

Het venijnige is dat een coping mechanisme zichzelf in stand houdt. Hoe meer spanning zich opstapelt, hoe harder je vasthoudt aan de strategie die je tot dan toe overeind hield. Tot het systeem het simpelweg niet meer volhoudt.

Hoe je doorhebt dat je erin zit

Een paar vragen die eerlijker zijn dan ze klinken. Voel ik me ongemakkelijk als ik echt niks te doen heb? Vermijd ik het om over bepaalde gevoelens te praten door druk te zijn met iets anders? Voelt controle houden veiliger dan iets loslaten, ook als het me uitput? Ben ik meer bezig met hoe het overkomt dan met hoe het voelt?

Geen van deze antwoorden betekent dat er iets mis met je is. Ze laten alleen zien waar je systeem op dit moment steun zoekt. En dat zien, is de eerste stap om er iets aan te doen.

Hoe je eruit komt

Je hoeft je coping mechanisme niet in één keer los te laten, dat werkt vaak averechts. Begin met het herkennen van het moment waarop je het gebruikt. Merk wanneer je jezelf vult met bezigheid, controle of prestatie, en pauzeer daar heel even bij.

Vraag jezelf op dat moment: wat zou ik voelen als ik dit nu niet zou doen? Je hoeft het antwoord niet meteen te veranderen. Alleen het stellen van die vraag, opent al ruimte tussen jou en het automatisme.

Van daaruit is het een kwestie van kleine, veilige momenten inbouwen waarin je niet hoeft te presteren, regelen of zorgen. Even niks. Even voelen. Je zenuwstelsel leert stap voor stap dat het ook zonder die strategie veilig is.

Je coping mechanisme heeft je geholpen om te overleven. Dat mag je erkennen, zonder oordeel. Maar overleven is niet hetzelfde als leven. En zodra je het patroon ziet, heb je ook de mogelijkheid om er, stukje bij beetje, weer uit te stappen. Wil je weten hoe het met jouw stress basislijn is gesteld? Doe snel de zelftest

Wil je preciezer weten op welke gebieden jij zou kunnen werken aan je stress, je uitslag per email ontvangen en tips speciaal voor jouw uitslag ontvangen? Doe dan onze gratis Zenuwstelselcheck; binnen 6 minuten weet je een hoop meer!

Klaar voor de volgende stap?

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontvang maandelijkse tips, als eerste toegang tot webinars en live sessies  en exclusieve kortingen.

Liever direct aan de slag? Ontdek onze online cursus, kies voor persoonlijke 1:1 begeleiding, of gun jezelf de Stress Retraite in Frankrijk. Oefening Concentreer je volledig op één ding De volgende keer als je iets gaat doen, concentreer je dan volledig op dat ding. Je kunt beginnen met een to-do-lijstje te maken. Kies vervolgens 1 ding wat er op staat en ga dat doen. Elke keer als je gedachten afdwalen van hetgeen waar je op dat moment mee bezig bent, swipe je die gedachte opzij en breng je je focus weer terug naar dat gene waar je op dat moment mee bezig bent. Als je alle afleidende gedachtes kwijt kunt raken zul je zien dat dat wat je gedaan hebt met je volle focus je rust en voldoening zal geven.