#2 - Waarom je vaak niet doorhebt dat je vanuit stress reageert

https://www.youtube.com/watch?v=r_hyZgnbo6k

luisterversie

Je kent het gevoel vast wel. Je reageert ergens fel op, en pas uren later besef je: dat ging eigenlijk niet over wat er net gebeurde. Of je merkt bij een ander dat hij kortaf is, prikkelbaar, of juist helemaal dichtklapt, en je denkt: wat is er met hem aan de hand?

Het antwoord ligt vaker dan we denken bij hetzelfde: een zenuwstelsel dat in de overlevingsstand staat. En het bijzondere, en soms ook lastige, is dat we dat bij onszelf bijna nooit herkennen terwijl het gebeurt.

Waarom je het bij jezelf niet ziet

Wanneer je zenuwstelsel stress signaleert, gebeurt dat razendsnel en grotendeels onbewust. Je hersenen schakelen over op een ouder, instinctief deel van je brein, gericht op overleven. Dat deel denkt niet in nuances. Het denkt in gevaar of veilig, vechten of vluchten, aanvallen of dichtklappen.

Het probleem is: dat deel van je brein voelt niet als "ik reageer nu vanuit stress". Het voelt als waarheid. Als je geïrriteerd raakt om iets kleins, voelt die irritatie volkomen terecht. Als je je terugtrekt, voelt dat als logisch zelfbehoud. Je hersenen geven je geen seintje dat zegt "let op, dit komt uit je stress-systeem". Integendeel, ze overtuigen je juist dat je reactie helemaal klopt bij de situatie.

Daar komt nog iets bij. Veel mensen lopen al zo lang rond met een verhoogde basisspanning, dat ze niet meer weten hoe rust eigenlijk voelt. Als je referentiepunt voor "normaal" eigenlijk al een licht gestrest lichaam is, dan voelt nóg meer stress niet als een uitschieter. Het voelt gewoon als een wat drukkere dag. Daardoor mis je het signaal dat je lichaam je eigenlijk wel geeft.

Het antwoord ligt vaker dan we denken bij hetzelfde: een zenuwstelsel dat in de overlevingsstand staat. En het bijzondere, en soms ook lastige, is dat we dat bij onszelf bijna nooit herkennen terwijl het gebeurt.

Waarom je het bij de ander ook niet altijd ziet

Hetzelfde geldt voor hoe we naar anderen kijken. Wanneer iemand kortaf is, ongeduldig, of zich terugtrekt, is onze eerste interpretatie vaak een persoonlijke: diegene is onaardig, ongeïnteresseerd, of doet moeilijk. Terwijl wat je eigenlijk ziet, vaak een zenuwstelsel is dat overbelast is.

Dat is best logisch. Je kunt het zenuwstelsel van een ander niet zien. Je ziet alleen het gedrag dat eruit voortkomt. En gedrag interpreteren we het snelst vanuit ons eigen referentiekader. Als jijzelf op dat moment ook gespannen bent, is de kans extra groot dat je het gedrag van de ander als aanval of probleem leest, in plaats van als signaal van spanning.

Zo ontstaat er iets dat je een soort stress-spiraal tussen mensen zou kunnen noemen. Jouw stresssysteem reageert op het gedrag van de ander, het systeem van de ander reageert weer op jouw reactie, en voor je het weet zitten jullie allebei vanuit overleven met elkaar te communiceren, zonder dat een van beiden dat doorheeft.

Het goede nieuws: je kunt het leren herkennen

Dit klinkt misschien ontmoedigend, maar het tegendeel is waar. Het feit dat dit een onbewust, automatisch proces is, betekent ook dat je het bewust kunt leren herkennen. Net zoals je een taal kunt leren, kun je leren om de signalen van je eigen stress-systeem op te merken, vaak nog vóórdat ze je gedrag overnemen.

Dat begint klein. Het voelen van je ademhaling. Merken of je kaak gespannen is. Opmerken of je sneller praat dan normaal, of juist stilvalt. Die kleine lichamelijke signalen zijn de eerste taal van je zenuwstelsel, en ze spreken vaak eerder dan je gedachten dat doen.

Hoe meer je die signalen bij jezelf leert herkennen, hoe makkelijker het ook wordt om ze bij een ander te zien. Niet als excuus voor gedrag, maar als context. Iemand die kortaf is, is misschien niet onaardig. Diegene is misschien gewoon overprikkeld. Die ene blik vol begrip in plaats van irritatie, kan op zo'n moment al iets ontspannen in de ander, en daarmee ook in jezelf.

En dat is precies waar de verandering begint. Niet door perfect te worden in het herkennen van elk signaal. Maar door steeds vaker, steeds iets eerder, te merken: oh, dit is mijn systeem dat alarm slaat. Vanaf dat moment heb je een keuze die er eerst niet was. En die keuze, hoe klein ook, is de eerste stap naar meer rust. Voor jou, en voor iedereen om je heen.

Klaar voor de volgende stap?

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontvang maandelijkse tips, als eerste toegang tot webinars en live sessies  en exclusieve kortingen.

Liever direct aan de slag? Ontdek onze online cursus, kies voor persoonlijke 1:1 begeleiding, of gun jezelf de Stress Retraite in Frankrijk.

Door regelmatig terug te keren naar jouw centrum, krijg je meer inzicht in je emoties, gevoelens en behoeften.

Oefening Ga naar het centrum van jezelf

Sluit je ogen. Als er een centrum in jou zou zijn, waar zou dat dan zitten? Zoek het op en richt er je aandacht op.

Voelt dat centrum klein? Stel je dan voor dat het zich langzaam uitbreidt als een ballon. Vind je het moeilijk om je centrum te ontdekken, zoek het dan in de stilte en rust.

Wanneer je het gevonden hebt, rust er dan in en adem rustig door. Blijf daar ongeveer 5 tot 10 minuten.

Door regelmatig terug te keren naar jouw centrum, krijg je meer inzicht in je emoties, gevoelens en behoeften.