#4 - Waarom jouw stresssysteem zo is geworden als het is

Je herkent het misschien wel. Je plant rust in, doet dingen om je te ontspannen en leest boeken over stressmanagement. En toch schiet je lijf bij het kleinste duwtje meteen in de overdrive.

Dan is het niet vreemd om te denken: waarom lukt het mij niet, terwijl het bij anderen wel lijkt te werken?

Het antwoord is simpel én bevrijdend: jouw stresssysteem is niet zomaar ontstaan. Het is gebouwd. Laag voor laag, jaar na jaar, vaak nog voordat je kon praten.

Laten we kijken hoe.

Laag 1: Wat je meekreeg

Je wordt niet geboren als een leeg vel papier. Een deel van je gevoeligheid voor stress zit al in je systeem voordat je ook maar één ervaring hebt gehad. Sommige zenuwstelsels zijn van nature alerter, sneller geprikkeld, gevoeliger voor prikkels uit de omgeving. Andere zijn juist wat steviger gebouwd.

Dit is geen oordeel. Het is gewoon biologie. Sommige mensen worden geboren met een sportwagen-zenuwstelsel: snel, gevoelig, krachtig. Anderen met iets dat meer aanvoelt als een terreinwagen: stabieler, maar minder snel bij te sturen.

Geen van beide is beter. Maar het verklaart wel waarom twee mensen in dezelfde situatie heel verschillend kunnen reageren.

Laag 2: Hoe je werd vastgehouden

Daarna komt iets dat minstens zo bepalend is: hoe je als kind werd vastgehouden, getroost en gezien. Een baby kan zijn eigen zenuwstelsel nog niet kalmeren. Dat moet via een ander lichaam gebeuren; meestal dat van een ouder of een verzorger. Werd je opgepakt als je huilde? Werd je rust gegund als je overprikkeld was? Of moest je het vaak alleen uitzoeken?

Dit proces heet co-regulatie: je zenuwstelsel leert kalmte van een ander zenuwstelsel, lang voordat je het zelf kunt. En de manier waarop dat ging, vormt je hechtingsstijl: het patroon waarmee je later, als volwassene, met nabijheid, afstand en spanning omgaat.

Werd er voorspelbaar op je gereageerd? Dan leerde je lijf: de wereld is veilig genoeg, ik mag ontspannen. Was het wisselend, afwezig of overweldigend? Dan leerde je lijf iets anders: ik moet alert blijven. Ontspannen is niet veilig.

Dat is geen verwijt aan wie jou opvoedde. De meeste ouders deden hun best met wat zij zelf hadden meegekregen. Maar het effect op jouw zenuwstelsel is wel reëel.

Laag 3: Wat er steeds opnieuw gebeurde

Bovenop die basis komt conditionering. Je lichaam onthoudt patronen. Als spanning op je werk vaak gepaard ging met een bepaald gevoel, geluid of gezicht, dan kan je lijf jaren later nog steeds in alarm schieten bij iets dat daar maar oppervlakkig op lijkt.

Dit gaat niet via je verstand. Je hoeft het je niet bewust te herinneren. Je lichaam herkent het patroon sneller dan je gedachten kunnen volgen en reageert al, voordat je goed en wel beseft waarom.

Laag 4: De regels die je meekreeg

En dan is er nog de programmering: de overtuigingen die je meekreeg over rust, presteren en jezelf.

Rust moet je verdienen. Stilstaan is achteruitgaan. Als ik niet aan het werk ben, ben ik niets waard.

Deze zinnen zijn zelden hardop uitgesproken. Vaker zaten ze verweven in hoe er thuis, op school of op je werk met rust en prestatie werd omgegaan. Maar ze sturen wel, dag in dag uit, hoe makkelijk, of moeilijk, jij jezelf toestemming geeft om te ontspannen.

Het goede nieuws

Als je dit allemaal leest, zou je kunnen denken: dan zit ik dus vast aan al die lagen die ik heb meegekregen.

Het tegendeel is waar.

Je brein is plastisch! Dat is geen mooi woord uit een zelfhulpboek, het is een biologisch feit. Je zenuwstelsel is geen vaststaand gegeven, maar een levend systeem dat zich blijft aanpassen aan wat jij het herhaaldelijk laat ervaren.

Elke keer dat jij jezelf bewust kalmte aanbiedt in je adem, in je houding, in de manier waarop je tegen jezelf praat, leer je je systeem iets nieuws. Niet in één keer. Maar wel echt, en wel blijvend.

Je hoeft niet te wachten tot iemand anders je leert ontspannen, zoals vroeger misschien wel had gemoeten. Je kunt nu, als volwassene, zelf die rustgevende aanwezigheid worden voor je eigen zenuwstelsel.

Dat is precies waar we bij Van Stress naar Rust voor staan: niet alleen begrijpen waarom je systeem doet wat het doet, maar het stap voor stap her-programmeren. Met geduld. Met herhaling. En met het vertrouwen dat verandering, ook op dit diepe niveau, echt mogelijk is. Klaar voor de volgende stap?

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontvang maandelijkse tips, als eerste toegang tot webinars en live sessies  en exclusieve kortingen.

Liever direct aan de slag? Ontdek onze online cursus, kies voor persoonlijke 1:1 begeleiding, of gun jezelf de Stress Retraite in Frankrijk.

Oefening: Bedank jezelf om wie je bent

Achter alles wat je doet, ben jij er nog steeds, los van je prestaties, doelen en alles wat je bereikt. Wie je werkelijk bent, wordt zichtbaar wanneer je even stopt met doen. Sluit je ogen en bedank jezelf omdat je simpelweg mag zijn.

Zelfs als het moeilijk voelt om niets te doen, blijf dan even zitten en waardeer jezelf om wie je bent. Bedank jezelf omdat je zoveel meer bent dan wat je kunt bewijzen met je daden of woorden.

Dankbaarheid helpt ons om positief aanwezig te zijn in het huidige moment. Wanneer je het hier en nu echt ervaart, vermindert dat stress.